DIN Trafo Vanaları
Yağlı Transformatördeki (Trafodaki) Vanalar: Boşaltma, Numune Alma, Filtre ve Kelebek Vanalar
Yağlı bir transformatördeki (trafodaki) her vananın görevi (boşaltma, numune alma, filtre, radyatör, Buchholz ve genleşme tankı vanaları), onları tanımlayan standartlar, numune alırken ve vakum ortamında yağ doldururken nasıl kullanıldıkları ve DIN 42568 boşaltma vanaları ile DIN 3352-11 sürgülü vanaların nerede yer aldığı.

Kısa cevap
Yağlı bir trafoda (transformatörde) her biri tek bir iş gören birkaç vana bulunur: tankın en alt noktasında bir boşaltma vanası, yağ numunesi için bir numune alma vanası, bir yağ tasfiye (arıtma) ünitesini bağlamak için üstte ve altta filtre (yağ tasfiye) vanaları, sökülebilir her radyatörde ve Buchholz rölesinin iki yanında yağ akışını kesen kelebek vanalar, genleşme tankında (yağ genleşme kabı) ise boşaltma ve doldurma vanaları. Bu vanalar kapatıldığında bir radyatör veya Buchholz rölesi yağ boşaltılmadan sökülebilir.
Trafoda hangi vanalar bulunur, her biri ne işe yarar?
- Boşaltma vanası: yağın tamamen boşaltılabilmesi için tankın en alt noktasındadır. Enerji şirketlerinin şartnameleri 32 mm veya 50 mm gibi ölçüler, çıkışta bir tapa veya kapak ve asma kilit takılabilmesini ister.
- Numune alma vanası: çoğu zaman ayrı, daha küçük bir vanadır; sargıların alt seviyesine yakın ve yerden ulaşılabilir bir yerdedir. Bazı şartnameler ana boşaltma vanasına numune için üç yollu bir vana da ekler. ABD’deki USBR, büyük boşaltma vanalarının yanındaki küçük deliklerden numune alınmamasını önerir: vanayı yeterince yıkamak için çok küçüktürler.
- Filtre (yağ tasfiye) vanaları: doldurma ve yağ tasfiyesi sırasında bir yağ filtresi veya vakumlu yağ tasfiye (arıtma) ünitesi bağlamak için tankın üstünde ve altında bulunur; TEDAŞ şartnamelerinde “yağ tasfiye üst vanası” ve “alt tasfiye vanası” olarak geçer. Şartnameler doldurma vanalarında, gelen yağın sargılara püskürmemesi için bir iç saptırıcı ister.
- Radyatör vanaları: genellikle sökülebilir her radyatörün veya soğutucunun üstünde ve altında birer kelebek vanadır. Kapalıyken bir radyatörün sökülmesini – ya da trafonun radyatörsüz taşınmasını – tank boşaltılmadan sağlarlar. Radyatörlerin doğrudan tanka kaynaklı olduğu trafolarda önce yağın boşaltılması gerekir.
- Buchholz rölesi vanaları: genleşme tanklı trafolarda biri röle ile ana tank, biri röle ile genleşme tankı arasında yağ akışını kesen iki vana bulunur – TEİAŞ şartnamesinde bunlar kelebek vanadır; böylece röle hiç yağ boşaltılmadan sökülebilir. Bazı tasarımlarda aynı boruda, yağ çok hızlı dışarı aktığında – örneğin bir sızıntıdan sonra – kapanan ve elle yeniden kurulması gereken otomatik bir genleşme tankı kapama vanası da vardır.
- Genleşme tankı vanaları: tankın en alt noktasında bir boşaltma vanası, üstünde bir doldurma vanası. Genleşme tankını ana tank üzerinden değil, kendi vanasından boşaltın: dibinde su ve çamur birikir.
- Yük altında kademe değiştirici: bölmesinin ve kendi genleşme tankının ayrı filtre, boşaltma ve numune alma vanaları vardır.
Basınç tahliye ventili elle kullanılan bir vana değildir, ama bakımda önemlidir: vakuma uygun değildir ve tank vakuma alınmadan önce emniyete alınmalıdır. Her vananın görevini ve normal konumunu (açık veya kapalı) gösteren bir etiketi olmalıdır.
Trafo vanalarını hangi standartlar tanımlar?
- IEC 60076-22-7:2020 (aksesuarlar ve donanımlar) bir boşaltma tapasını, bir hava alma ve sıvı boşaltma düzeneğini, kelebek vanaları ve bir numune alma düzeneğini kapsar; numune alma düzeneği şekillerinden biri DIN 42568 olarak işaretlidir. Sürgülü vanalar ve filtre vanaları için ayrı bir madde yoktur.
- EN 50216-4 (boşaltma ve doldurma düzenekleri dahil temel aksesuarlar) ve EN 50216-8 (yalıtım sıvısı devreleri için kelebek vanalar): DIN, Alman baskılarını hâlâ yürürlükte gösterir; İngiliz baskıları Ağustos 2023’te yürürlükten kaldırıldı.
- DIN 42560 (NW 80 kelebek vanalar, 1971) yürürlükten kaldırılmıştır; DIN yerine DIN EN 50216-8’i gösterir ve birçok vana üreticisi hâlâ ikisini birlikte anar.
- DIN 42568 (1982): numune alma ve boşaltma için DN 15 ve DN 32 boşaltma vanaları – bakınız DIN 42568 trafo yağ boşaltma vanaları.
- DIN 3352-11 (1981): bakır alaşımlı flanşlı sürgülü vanalar. DIN bu standardı yürürlükten kaldırılmış olarak gösterir; sürgülü vanalarımız ona göre üretilir – bakınız DIN 3352-11 flanşlı sürgülü vanalar.
- IEC 60475 (yalıtım sıvılarından numune alma) ve IEC 60567 (gaz numunesi alma ve çözünmüş gaz analizi) numunenin nasıl alınacağını anlatır.
Hangi standardın uygulanacağını trafo üreticisinin veya enerji şirketinin şartnamesi belirler; Türkiye’de TEİAŞ ve TEDAŞ şartnameleri; lütfen talebinizde belirtin.
DIN 42568 boşaltma vanaları ve DIN 3352-11 sürgülü vanalar nerede yer alır?
- DIN 42568 boşaltma vanaları (DN 15 ve DN 32): standardın adı iki görevi birden sayar – numune alma ve boşaltma; bu yüzden bu vanalar tankın boşaltma ve numune alma noktalarında yer alır. Vanalarımızda metal-metale sızdırmazlık, NBR salmastra, girişte DIN 2501 PN 6’ya göre flanş ve çıkışta zincirle gövdeye sabitlenmiş çıkış ağzı somunu vardır.
- DIN 3352-11 flanşlı sürgülü vanalar (DN 25–100): şartnamenin sürgülü vana istediği noktalar için – örneğin bazı yabancı enerji şirketi şartnamelerinde filtre vanaları veya Buchholz rölesinin iki yanındaki vanalar (Türkiye’de TEİAŞ şartnamesi Buchholz rölesinin iki yanında kelebek vana, TEDAŞ şartnamesi yağ tasfiye vanaları için küresel vana öngörür). Vananın açık veya kapalı olduğunun görülmesi gereken yerlerde göstergeli model bunu gösterir.
İki türü de İstanbul’da, MS58 pirinç (sarı) veya RG5 bronz olarak üretiyoruz; basınç değerleri, malzemeler ve ölçüler DIN trafo vanaları sayfalarındadır.
Malzemeler ve contalar
- Gövde: boşaltma, filtre ve numune alma vanaları çoğu zaman pirinç (sarı) veya bronz gibi bakır alaşımlarındandır; bazı enerji şirketi şartnameleri “bronz veya demir dışı bir eşdeğeri” ister. Radyatör kelebek vanaları genellikle çeliktir.
- Contalar ve salmastra: trafo yağına – yalıtkan (mineral) yağa – uygun olmalıdır; nitril kauçuk (NBR) yaygındır, bütil kauçuk ise hiç kullanılmamalıdır.
- Çıkışta farklı metaller: pirinç bir numune alma vanasını çelik değil, pirinç bir tapa veya kapakla kapatın. Pirinç vanadaki çelik bir tapa, hidrojen oluşturan ve çözünmüş gaz analizini (DGA) bozan galvanik bir etkiye yol açabilir (USBR).
Boşaltma vanalarımız ve sürgülü vanalarımız MS58 pirinç (sarı) veya RG5 bronz olarak üretilir; bir projede hangisinin gerektiğini şartnamesi belirler.
Vanaların kullanımı ve bakımı
- Konumlar: şartnameler açık ve kapalı konumda kilitlenebilen boşaltma, filtre ve numune alma vanaları ve her vananın normal konumunu gösteren bir etiket ister. “Vanalar doğru konumda mı?” rutin bir kontrol maddesidir.
- Radyatör ve Buchholz vanaları: işletmede, her radyatörün üstünde ve altında tamamen açık olmalıdır. Kırık bir mil, kolu açık gösterirken vanayı kapalı bırakabilir; bu yüzden her işten sonra kontrol edin.
- Numune alma: önce vanayı yıkayın (bir miktar yağ akıtın), sonra numune kabını düzgün bir akıştan doldurun. Ne kadar yağ akıtılacağı kaynağa göre değişir – yaklaşık bir litreden birkaç litreye kadar; IEC 60475’e ve laboratuvarın talimatlarına uyun. Vanada vakum varken numune almayın.
- Salmastra: bir yağ pompasının emme tarafında, sızdıran bir mil salmastrası yağa hava çekip Buchholz rölesini devreye sokabilir; salmastrayı sıkı tutun.
- Vakum ortamında yağ doldurma: üreticinin doldurma talimatına uyarak dışa açılan vanaları (kullanılmayan boşaltma, filtre ve numune alma vanaları) kapatın, radyatörlere, pompalara ve genleşme tankına giden hat vanalarını açın ve basınç tahliye ventilini emniyete alın. Sonra radyatör ve Buchholz vanalarının yeniden açık olduğunu kontrol edin.
- Boşaltmadan önce: yağ seviyesi çekirdek (nüve) ve sargı yalıtımının üstünden aşağı inecekse, olağan uygulama trafoyu tamamen boşaltıp tam vakum altında yeniden doldurmaktır. Hangi radyatörün ve hangi vananın nereden söküldüğünü işaretleyin.
Sık sorulan sorular
- Boşaltma vanası aynı zamanda numune alma vanası mıdır?
- Olabilir: DIN 42568 numune alma ve boşaltma için tek bir vana (musluk) tanımlar. Birçok enerji şirketi şartnamesi, sargıların alt seviyesine yakın ayrı bir numune alma vanası da ister. Büyük boşaltma vanalarının çok küçük yan deliklerinden numune almayın.
- Trafo yağı için sürgülü vana mı, glob vana mı?
- Görüşler farklıdır. Bazı yabancı enerji şirketi şartnameleri boşaltma ve filtre noktalarında metal-metale sızdırmazlıklı sürgülü vana ister ve glob vanayı yalnızca talep edilirse kabul eder; bazı vana üreticileri ise glob tasarımı en iyisi sayar; Türkiye’de TEDAŞ şartnamesi yağ tasfiye vanaları için küresel vana öngörür. Trafonun şartnamesine uyun.
- Bir radyatör trafo boşaltılmadan sökülebilir mi?
- Evet, üstünde ve altında yağ akışını kesen (kelebek) vanalar varsa: ikisini kapatın, sonra radyatörü sökün. Radyatörler tanka kaynaklıysa önce yağın boşaltılması gerekir.
- DIN 42568 boşaltma vanasının flanşı hangisidir?
- Vanalarımızın girişinde DIN 2501 PN 6’ya göre flanş vardır. Ölçüler ürün sayfalarında ve DIN 42568 trafo yağ boşaltma vanaları makalesindedir.
- Trafo kelebek vanalarını hangi standartlar kapsar?
- IEC 60076-22-7 (Ek D) ve EN 50216-8; eski DIN 42560 yürürlükten kaldırılmıştır.
- Trafo vanası üretiyor musunuz?
- Evet: DIN 42568 boşaltma vanaları (DN 15 ve DN 32) ve DIN 3352-11 flanşlı sürgülü vanalar (DN 25–100), her biri MS58 pirinç (sarı) veya RG5 bronz olarak – bakınız DIN trafo vanaları.
Teklif isteyin
İhtiyacınız olan ölçü ve adetleri yazın, size teklifimizle dönelim.
Yağlı Transformatördeki (Trafodaki) Vanalar: Boşaltma, Numune Alma, Filtre ve Kelebek Vanalar















