JIS Gemi Vanaları

Glob, Gönye mi, Sürgülü Vana mı? Gemide Vana Seçimi

Glob, gönye (köşe tip) ve sürgülü vanalar nasıl çalışır, her biri ne kadar basınç kaybına yol açar, Japon gemi vanası standardı JIS F 7300 hangisini gemide nereye koyar, kurallar ne ister ve montajda, bakımda nelere dikkat edilir.

Teklif isteyin

Glob, Gönye mi, Sürgülü Vana mı? Gemide Vana Seçimi

Kısa cevap

Akışın düz bir boru hattında ayarlanması veya sıkıca kesilmesi gereken yerde glob vana, aynı iş için borunun 90° döndüğü yerde gönye vana (köşe tip), bir hattın yalnızca tam açık veya tam kapalı çalıştığı ve basınç kaybının düşük kalması gereken yerde sürgülü vana kullanın. Gemilerde vana seçimine ilişkin Japon standardı JIS F 7300 de aynı şeyi söyler: glob vanalar düz hatlar, gönye vanalar dönüşler içindir ve ikisi de debi ayarı için kullanılır; sürgülü vanalar tam açık veya tam kapalı kullanılır.

Her biri nasıl çalışır?

  • Glob vana: disk, akışa dik duran bir oturağın üzerine dümdüz iner. Akışkan vanadan geçerken iki kez yön değiştirir, “S” biçiminde bir yol çizer – bu yüzden vana debiyi iyi ayarlar ve sıkı kapatır, ama sürgülü vanadan daha fazla basınç kaybına yol açar. Kısa bir strokla – oturak çapının yaklaşık dörtte biri kadar – açılınca tam açık olur. Akışkan olağan olarak oturağın altından girer; gövdedeki ok bunu gösterir.
  • Gönye vana: aynı disk ve oturak, ama çıkış girişe 90° açıyla durur – tek gövdede bir glob vana ve bir dirsek; glob vana ile dirsekten daha az basınç kaybı ve bir bağlantı eksik.
  • Sürgülü vana: bir sürgü akışın önünden kayar ve vana açıkken akış yolundan tamamen çıkıp kapağın içine çekilir – açık vana neredeyse borunun kendisi kadar serbesttir. Volanın birçok tur döndürülmesi gerekir ve yalnızca tam açık veya tam kapalı çalışma içindir: yarı açıkken sürgü akışta titreşir, sızdırmazlık yüzeyleri aşınır ve vana kapalıyken kaçırmaya başlar. Sürgülü vanalar iki yönde de çalışır ve akış yönü oku taşımaz.

Basınç kaybı farkı ne kadar büyük?

El kitaplarındaki direnç katsayıları tam açık vanalar için büyüklük sırasını verir. 2 inçlik bir vana için Crane’in Technical Paper 410 değerleri (mühendislik kaynaklarında aktarıldığı şekliyle) sürgülü vanada yaklaşık 0,15, glob vanada yaklaşık 6,5 K değeri verir – yaklaşık 40 kat fazlası; standart bir 90° dirsek yaklaşık 0,6’dır. Gönye vanalar tasarıma göre kabaca 1 ile 3 arasında, ikisinin arasında kalır. Ölçülen değerler bir tasarımdan diğerine %20–50 farklıdır; bu yüzden bir boru hesabında gerçek vananın değerleri kullanılmalıdır – sıralama aynı kalır: önce sürgülü, sonra gönye, sonra glob.

Gemide hangi vana nereye?

JIS F 7300 (“Shipbuilding – Application for valves and cocks”, yani gemi inşaatında vana ve muslukların kullanımı; güncel baskı 2009, 2025’te yeniden onaylandı) gemi vanası seçimi için Japon kural kitabıdır. Kısaca:

  • Deniz suyu, tatlı su, sintine ve balast: glob, gönye ve sürgülü vanalar, klapeli çekvalfler ve kelebek vanalar – her biri kendi basınç–sıcaklık sınırları içinde.
  • Buhar: glob ve gönye vanalar; sürgülü vanalar çoğunlukla egzoz buharı için.
  • Basınçlı hava: glob ve gönye vanalar – sürgülü vanalar, klapeli çekvalfler ve musluklar kullanılmasa iyi olur.
  • Yangın hortumları: glob veya gönye tip yangın vanaları, örneğin bronz yangın vanalarımız.
  • Borda (borda vanaları): glob, gönye, sürgülü veya kelebek vanalar; borda vanalarında olağan olarak bir açıklık göstergesi bulunur.
  • Yakıt ve yağlama yağı: glob, gönye ve sürgülü vanalar, klapeli çekvalfler ve klas kurallarının sınırları içinde kelebek vanalar.

Uygulamada sürgülü vanalar balast ve yakıt transferi gibi büyük hatlarda tam açık / tam kapalı görev yapar; glob vanalar debinin ayarlandığı yerlerde kullanılır – buhar ve sıcaklık kontrolü, sintine emişleri; gönye vanalar ise borunun zaten döndüğü yerlerde. Kelebek vanalar – kompakt, az dirençli ve büyük ölçülerde ekonomik – bugün büyük deniz suyu ve balast hatlarında yaygın olarak kullanılır; klas kuralları onları akışkana, sıcaklığa ve basınca göre, bordada ise nasıl bağlandıklarına göre sınırlar.

Kurallar ne ister?

Kurallar vana tipini değil, işlevi tarif eder:

  • Çatışma perdesi (SOLAS Bölüm II-1, Kural 12): çatışma perdesinden geçen boru, perde güvertesi üzerinden kumanda edilebilen bir vana gerektirir – 1 Ocak 2024’ten önce inşa edilen gemilerde bir kapama vanası (İngilizce metinde “screw-down valve”; yük gemileri 2020’den beri kelebek vana da kullanabilir), 2024’ten itibaren inşa edilen gemilerde normalde kapalı duran, uzaktan kumandalı bir vana. Normal dökme demir kabul edilmez.
  • Yangın devresi (SOLAS Bölüm II-2, Kural 10): yangın pompaları çalışırken hortum sökülebilsin diye her yangın hidrantında (yangın musluğunda) bir vana ve yangın devresinin makine dairesindeki kısmını ayıran kesme vanaları.
  • Sintine devreleri: birçok noktada kumandalı çekvalf – bakınız kumandalı çekvalfler.
  • Kullanım: elle çalıştırılan vanalar saat ibresi yönünde döndürülerek kapatılır; açık ve kapalı konumları belirgin olarak işaretlenmelidir – örneğin Türk Loydu’nun askerî gemiler için boru devresi kurallarında (2022) ve ABD kurallarında (46 CFR 56.20-9); ABD kuralları mili yükselmeyen her vanada bir gösterge de ister.

JIS standartları tasarımlar hakkında ne söyler?

  • JIS F 7427 (bronz) ve F 7425 (dökme demir) glob ve gönye vanaları birlikte çizer – her ölçü aralığında ikisi için tek bir çizim. Gönye vana glob vanadan kısadır, ama boyu yarısı kadar değildir.
  • Kapaklar: 5K ve 10K bronz vanalarımızda küçük ölçüler vidalı kapaklı, büyük ölçüler cıvatalı kapaklıdır; dökme demir vanaların kapakları cıvatalıdır.
  • İç parçalar: JIS F 7300’e göre dökme demir vanalarda disk, oturak ve mil bakır alaşımı (B serisi, 120 °C’ye kadar su için) veya paslanmaz çeliktir (S serisi, buhar ve ham petrol için).
  • Mil ve gösterge: JIS F 7300 mili yükselmeyen vanalarda ve borda vanalarında bir açıklık göstergesi ister; yükselen mil konumu kendisi gösterir.
  • İşaretleme: glob ve gönye vanalarda akış yönü oku bulunur, sürgülü vanalarda bulunmaz. İşaretlerin geri kalanının nasıl okunacağı JIS gemi vanası siparişi makalesinde anlatılır.

Montaj ve bakım

  • Glob ve gönye vanalar: mümkünse mil dik; akış, okun gösterdiği gibi oturağın altından. Basınç diskin altındayken vana daha kolay çalışır, kapalı vana basıncı mil salmastrasından uzak tutar ve oturak daha az aşınır.
  • Sürgülü vanalar: mil dik (dikey boruda yatay), yalnızca tam açık veya tam kapalı; akış iki yönde de olabilir.
  • Kapatma: üçünde de saat ibresi yönünde.
  • Aşınma: debi ayarı (kısma) için kullanılan bir sürgülü vana veya görevine göre fazla büyük olup neredeyse kapalı çalışan bir glob vana, suyun oturak üzerinden çok hızlı akmasına yol açar. Bu, oturakta ve diskte kılcal izler açar; izler büyüyerek kaçağa dönüşür. Küçük hasarlar alıştırma (lepleme) ile giderilir; salmastrayı belirli aralıklarla yenileyin.
  • Seyrek kullanılan vanalar: düzenli olarak çalıştırın. Çatışma perdesi vanalarının denetimlerinde uzatma milinin bağlantısı kopmuş veya paslanmış, volanı malzeme altında kalmış ve açık mı kapalı mı olduğu kimse tarafından bilinmeyen vanalara sık rastlanır.

Glob, gönye ve sürgülü vanalarımız

Anma çapları, malzemeler, test basınçları ve ölçü tabloları her ürün sayfasındadır.

Sık sorulan sorular

Sürgülü vana ile debi ayarı yapılabilir mi?
Hayır. Yarı açıkken sürgü titreşir ve akış sızdırmazlık yüzeylerini aşındırır; vana kapalıyken kaçırmaya başlar. Debi ayarı için glob veya gönye vana kullanın.
Glob vananın üzerinde neden ok vardır?
Akışkan oturağın altından girmelidir: vana böylece daha kolay çalışır ve kapalıyken basıncı mil salmastrasından uzak tutar.
Gönye vana, glob vana ile dirsekten daha mı iyidir?
Hidrolik olarak evet – daha az yön değişimi ve daha az basınç kaybı – ayrıca bir bağlantı parçasından ve bir bağlantıdan tasarruf sağlar.
Hangi vananın basınç kaybı en düşüktür?
Tam açık bir sürgülü vananın: direnci düz bir boru parçasınınkine yakındır.
Sürgülü vanayı glob vanadan nasıl ayırırım?
Sürgülü vananın gövdesi düz geçişlidir, üzerinde yüksek bir kapak vardır ve akış yönü oku yoktur; glob vananın gövdesi şişkindir, oturak içindedir ve gövdede bir ok bulunur.
Gemide hangi vananın nereye konacağını hangi standart söyler?
Japonya’da JIS F 7300; işlevleri ise SOLAS ve klas kuralları belirler – örneğin 2024’ten itibaren inşa edilen gemilerin çatışma perdesinde uzaktan kumandalı bir vana.

Teklif isteyin

İhtiyacınız olan ölçü ve adetleri yazın, size teklifimizle dönelim.

Glob, Gönye mi, Sürgülü Vana mı? Gemide Vana Seçimi

    Bilgilerinizi talebinizi yanıtlamak için kullanırız. Ayrıntılar: Gizlilik Politikası ve KVKK Aydınlatma Metni.

    Teklif isteyin

    Glob, Gönye mi, Sürgülü Vana mı? Gemide Vana Seçimi

      Bilgilerinizi talebinizi yanıtlamak için kullanırız. Ayrıntılar: Gizlilik Politikası ve KVKK Aydınlatma Metni.